تغییر خودسرانه قرصهای اعصاب؛ خطری که نباید نادیده گرفت
دکتر شعله خانی مسئول فنی داروخانه بیمارستان دکتر علی شریعتی فسا گفت:بسیاری از داروهای روانپزشکی میتوانند برای مدت طولانی، حتی چند سال با یک نوع و یک دوز ثابت مصرف شوند؛ اما اصل مهم این است که مصرفشان باید زیر نظر پزشک و با ویزیتهای دورهای باشد. لازم نیست دارو فقط بهخاطر گذشت زمان حتماً عوض شود.
چه زمانی دارو تغییر نمیکند؟
اگر بیمار:
- علائمش کنترل شده است،
- عارضه آزاردهندهای ندارد،
- دارو را منظم مصرف میکند،
- آزمایشها و وضعیت جسمی او مناسب است،
پزشک ممکن است همان دارو را ادامه دهد. مثلاً بعضی داروهای ضدافسردگی یا تثبیتکننده خلق، در افراد دارای افسردگی عودکننده، اضطراب مزمن، دوقطبی یا اختلالات روانپریشی میتوانند درمان نگهدارندهٔ طولانیمدت داشته باشند.
چه زمانی ممکن است نیاز به تغییر یا تنظیم دارو باشد؟
پزشک در این موارد ممکن است دوز را کموزیاد کند یا دارو را تغییر دهد:
- کنترلنشدن یا بازگشت علائم
- بروز عوارضی مانند خوابآلودگی شدید، افزایش وزن، لرزش، اختلال جنسی، بیقراری یا مشکلات گوارشی
- تداخل با داروهای جدید یا بیماریهای جسمی
- بارداری، شیردهی، سالمندی، مشکلات کبد یا کلیه
- نیاز به بررسی فشارخون، قند و چربی خون، وزن یا برخی آزمایشهای تخصصی ــ بسته به نوع دارو
نکته بسیار مهم: همه «قرصهای اعصاب» مثل هم نیستند
برخی داروها برای مصرف طولانی مناسبترند و برخی باید با احتیاط و معمولاً کوتاهمدت مصرف شوند.
داروهایی که معمولاً میتوانند طولانیمدت مصرف شوند
با نظر روانپزشک، داروهایی مانند:
- بسیاری از ضدافسردگیها
- داروهای تثبیتکننده خلق
- داروهای ضدروانپریشی در صورت نیاز
ممکن است ماهها یا سالها ادامه پیدا کنند.
داروهایی که مصرف طولانیشان باید بسیار محتاطانه باشد
برخی از داروهای آرامبخش میتوانند موجب وابستگی، تحمل دارویی، خوابآلودگی، اختلال حافظه و خطر زمینخوردن شوند؛ بنابراین معمولاً برای دورههای کوتاهتر یا شرایط خاص تجویز میشوند، مگر آنکه پزشک دلیل مشخصی برای ادامهٔ آنها داشته باشد.
قطع یا تغییر خودسرانه خطرناک است
بیمار نباید دارو را ناگهانی قطع کند یا خودسرانه نوع آن را عوض کند؛ حتی اگر احساس کند بهتر شده است. قطع ناگهانی بعضی داروها میتواند باعث:
- برگشت شدید علائم،
- بیخوابی و اضطراب،
- سرگیجه، تهوع یا احساس شوک الکتریکی در بدن،
- و در مواردی تشدید افکار آسیب به خود
شود. کاهش دارو معمولاً باید تدریجی و برنامهریزیشده باشد.
جمعبندی
- تغییر دورهای دارو الزامی نیست.
- مصرف طولانیمدت یک دارو، اگر مؤثر و کمعارضه باشد، ممکن و گاهی ضروری است.
- اما بیمار باید بهصورت منظم توسط پزشک یا روانپزشک ارزیابی شود.
- داروهای آرامبخش مانند آلپرازولام و کلونازپام نسبت به سایر داروها نیاز به احتیاط بیشتری در مصرف طولانی دارند.
- هیچ دارویی نباید خودسرانه قطع، کموزیاد یا جایگزین شود.
